અમૃતા

પાન : ૩૨૦
કીમત: ૨૦૦ રૂ.
Capture.PNG
ઇ.સ.૧૯૬૬માં પ્રગટ થયેલી અમૃતા નવલકથા એ રઘુવીર ચૌધરીની પાત્રપ્રધાન કૃતિ છે. ‘અમૃતા’ નવલકથા લેખકે માત્ર ૨૭ વર્ષની ઉંમરે લખી હતી. ‘અમૃતા’ નવલકથા એકબીજાનાં પ્રણયસંબંધથી જોડાયેલા ત્રણ પ્રેમીઓની – એક સ્ત્રીની અને બે પુરુષની પ્રણયકથા છે. અમૃતા, અનિકેત અને ઉદયન – આ ત્રણ પાત્રોની આજુબાજુ જ અમૃતા નવલકથાનું કથાવસ્તુ ઘડાયેલું છે. ત્રણેય પાત્રો શિક્ષિત, યુવાન અને બુદ્ધિમાન છે.
અમૃતા પીએચ.ડી.ની પદવી પ્રાપ્ત કરે છે, ત્યારે ઉદયન અને અનિકેત એને અભિનંદન આપવા આવે છે, ત્યાંથી આ કથાનો આરંભ થાય છે. આ ત્રણેય પાત્રોમાં સ્વભાવગત ભિન્નતા રહેલી છે.

અમૃતા શિક્ષિત તેમજ સમજુ સ્ત્રી છે. એના હ્રદયમાં અનિકેત પ્રત્યે પ્રેમભાવ છે, પરંતું ઉદયનને છોડવો એ એની કસોટીરૂપ છે. બન્નેમાંથી કોની પસંદગી કરવી એના માટે એને સ્વતંત્ર પસંદગીનો અધિકાર જોઇએ છે. અમૃતાને મતે માણસ પોતાની જાતને જ ઓળખી શકતો નથી તો અન્યને તો કેવી રીતે ઓળખી શકે? એથી બીજાને ઓળખવા કરતા જાતે જ અનુભવ લેવામાં માને છે.
ઉદયન અઠંગ અસ્તિત્વવાદી છે. ઇશ્વરમાં માનતો નથી. પોતાની જાત પર ખૂબ અભિમાન છે. ઉદયને અમૃતાનાં વિકાસમાં ખૂબ અગત્યનો ફાળો આપ્યો હોવાથી અમૃતા પ્રત્યે એને પ્રેમની લાગણી જન્મે છે. એ એવું ઇચ્છે છે કે, અમૃતા સ્વયં સમજશક્તિથી એના પ્રેમનો સ્વીકાર કરે.

પરંતું બને છે એવું કે ઉદયનનો મિત્ર અનિકેત – જેનો પરિચય ખુદ ઉદયને અમૃતા સાથે કરાવ્યો હતો તે – સમય જતાં અમૃતાનાં હ્રદયમા વસી જાય છે. અહી અમૃતા પુરુષ પસંદગીની બાબતમાં દ્વિધા અનુભવે છે. કથાનાં પૂર્વાર્ધમાં એ અનિકેત પ્રત્યે વિશેષ હ્રદય-રાગ ધરાવે છે. અમૃતા અને અનિકેતમા નિતાંત મુગ્ધતા છે, જ્યારે ઉદયનમા મુગ્ધતાનો અભાવ વર્તાય છે. એટલે જ અનિકેતને અમૃતા ચાહે છે એ વાતની ખબર પડતા ઉદયન અકળાઇ ઊઠે છે. એનાથી એ બાબત સહન થતી નથી. એટલું જ નહીં આવેશમાં આવી ઉત્તેજિત થઇ અમૃતા પર હાથ ઉપાડવાની  અને એના કપડાં ફાડી નાખવા સુધીની ક્રિયા કરી નાખે છે. એનામા પૂર્વગ્રહો અને ખોટી માન્યતાઓ એટલી હદે વ્યાપેલી છે કે તે સત્યને જીવનનાં અંત સુધી સ્વીકારી શકતો નથી. કથાનાં અંતમાં અમૃતાનો સમર્પણભાવ જ ઉદયનના ખોટા ખ્યાલોનો અને પૂર્વગ્રહોનો છેદ ઉડાડે છે.

અનિકેત વનસ્પતિશાસ્ત્રી હોવાની સાથે સાથે અનેક શાખાનો જ્ઞાતા છે. એ ઇશ્વરમાં આસ્થાવાળો તેમજ ઐન્દ્રિય અને તર્કગત બાબતોનો સ્વીકાર કરનારો છે. અન્યને અનુકૂળ થવા એ હમેશાં તૈયાર રહે છે. એ ઉદાર અને પ્રેમાળ છે. જ્યારે અમૃતા એની પ્રત્યે આકર્ષાય છે તેની પોતાને જાણ થતાં અમૃતા અને ઉદયન વચ્ચે અવરોધરૂપ ન બને એથી એ બન્નેથી દૂર જતા રહેવા વિચારે છે. પરંતું અમૃતાથી દૂર થવાના વિચાર માત્રથી વિવશ-બેચેન બની જાય છે. એનું સમગ્ર અસ્તિત્વ હચમચી જાય છે. અનિકેત વૈજ્ઞાનિક હોવાની સાથે સુસંસ્કૃત પુરુષ છે. જ્યારે અમૃતા અનિકેતના ઘરે આવે છે ત્યારે અનિકેત જે રીતે એનો આદર-સત્કાર કરે છે, તેમાં અનિકેતની એક સભ્ય અને સંસ્કારી પુરુષ તરીકેની છાપ ઊભી થયા વિના રહેતી નથી.

ઉદયન અધ્યાપક, પત્રકાર અને વાર્તાકાર છે. તે ભૂતકાળ કે ભવિષ્યકાળ કરતા વર્તમાનને વધારે સ્વીકારે છે. ઉદયન કોઇ પર આધાર રાખવામા માનતો નથી. સ્વબળે જ પોતાનો વિકાસ સાધવાની ઇચ્છાવાળો છે. પરંતું જ્યારે તે ભિલોડામાં ખૂબ બિમાર પડે છે અને અમૃતા એની સાચા હ્રદયથી સેવા કરે છે ત્યારે એને પોતાનાથી ભિન્ન એવા અન્યની સેવાનો સ્વીકાર કરવો પડે છે. હિરોશિમાથી લ્યુકેમિયાની અસાધ્ય બિમારી લઇને આવેલા ઉદયનનુ અમૃતાની સેવાચાકરીથી અને વિશુદ્ધ સમર્પણયુકત પ્રેમથી હ્રદય પરિવર્તન થાય છે. અને તે મૃત્યુ પામતા પહેલા ઇશ્વરનાં અસ્તિત્વમાં માનતો થઇ જાય છે.
અમૃતા, ઉદયન અને અનિકેત વચ્ચે સ્ત્રી-પુરુષોનાં સંબંધોને લઇ મુક્ત ચર્ચાઓ થાય છે. ત્રણેય પાત્રો એકબીજાનો સહવાસ ઇચ્છે છે. ત્રણેય પાત્રો એકબીજાને બળજબરીથી મેળવવામાં નહીં પણ સમજણપૂર્વક સ્વીકાર કરવામાં માને છે. ત્રણેય પાત્રો જુદાજુદા સમય, સંજોગો, વાતાવરણ અને પરિસ્થિતિમાથી પસાર થઇ કથા વિકાસમાં વેગ લાવે છે. એ રીતે જોઇએ તો આ અમૃતા, ઉદયન અને અનિકેતની વ્યક્તિકથા બની રહે છે.  

લેખકને અહીં ત્રણેય પાત્રોનાં ચિત્રણમાં પાત્રનિરૂપણરીતિ દ્વારા માત્ર પાત્રોનાં પ્રણયભાવને રજૂ કરવાને બદલે પાત્રોના અસ્તિત્વને ઉજાગર કરવાનું વધારે યોગ્ય લાગ્યું છે. કથામાં ઘટના બહુ ઓછી છે.પાત્રોના માનસમાં ચાલતું મંથન એ જ નિરૂપણનો મુખ્ય વિષય છે, અને એ કાર્ય બને તેટલી સુક્ષ્મતાથી થઇ શકે એ માટે લેખકે અનેકવિધ યુક્તિઓનો ઉપયોગ કરેલો છે. કથા ઘટનાવિરલ હોવા છતાં વાચકના ચિત્ત ઉપર પકડ જમાવી શકે છે, અને ઠેઠ સુધી પહોચ્યા વગર જંપવા દેતી નથી, એ લેખક ની સફળતા દર્શાવે છે.

Advertisements

મન- માઈનસથી… પ્લસ

IMG_20160812_162735

નવભારત સાહિત્ય મંદિર – પ્રકાશક
કીમત :૨૫૦
પાનાં : ૧૦૦
નાનકડું સુંદર પુસ્તક.
નાની નાની આ ૧૦૦ સલાહો/સૂચનો કે સમજવાની રીત લેખિકાએ વર્ણવી છે. આ પુસ્તક વાચતા પહેલા એક “I do” – “હું કરું છું” એવું લીસ્ટ બનાવી વાચવા જેવી છે. ઘણી વખત આપણને ખબર જ નથી હોતી આપણે એવી ભૂલ કરતા હોઈએ છીએ. આ પુસ્તકનું દરેક પ્રકરણ વાંચીને વિચારવું કે હું આમ કરું છું કે નહિ? મારે સુધારવાની જરૂર છે? ઘણી બધી બાબતો મને મારા માટે સાચી લાગી અને અમુક સુધારવા જેવી પણ.
લેખિકા પ્રસ્તાવનામાં કહે છે કે ‘ હું અનેક વ્યક્તિઓને મળી છું અને એમને જીવનની સમસ્યાઓ વિષે ખુલ્લા દિલે ચર્ચા કરી છે અને મને સુઝ્યા તેવા જવાબો – ઉપાયો મે સૂચવ્યા છે. અને મોટે ભાગે આ ઉપાયો ચમત્કારની જેમ પરિસ્થિતિ ને પલટાવનારા  નીવડ્યા છે. ‘
કોઈ પણ પરિસ્થિતિ સુધારવાની કે બગાડવી આપણા હાથમાં જ હોય છે. અજાણતા જ આપણે કાયમ આપણે જ સાચા છીએ એમ સમજી વર્તીએ છીએ .
આ પુસ્તકમાં લેખિકા એ નાની સલાહો આપી છે અને એના કારણો પણ સમજાવ્યા છે. જેમ કે  કુદરત નું સન્માન કરીએ, નવું શીખવા તૈયાર રહીએ ,મનની વાત કહેતા અચકાવવું નહિ ,એક વ્યક્તિ સાથેના મતભેદને કારણે તેની આસપાસ ની બધું નકામું ન થવું જોઈએ.સત્ય સહન કરતા શીખવું, વજન ઉતરવું અઘરું નથી… અને બીજા ઘણાય. ૧-૨ દિવસમાં આરામથી પતાવી શકાય એવું પુસ્તક છે. જે આપણને આપણી જ પરીક્ષા લેવા પ્રેરે છે.

અલગારી રખડપટ્ટી

લેખક: રસિક ઝવેરી
કિંમત: ૧૦૦ રૂ.
પાનાં : ૧૨૪
પ્રકાશક: નવભારત સાહિત્ય મંદિર

આ પુસ્તક વાંચીને બે પ્રયોગમાં સફળતા મળી. (૧) આ પ્રવાસ પુસ્તક છે.(Travelogue). મે આની પહેલા કદી પ્રવાસપુસ્તક વાંચેલ ન હતું. (૨) આ પુસ્તક મે મને અનુજે સાથે વાચ્યું.રોજ રાત્રે જમીને ૩૦ મિનીટનો સમય ફાળવતા. હું વાચું અને અનુજ સાંભળે અથવા અનુજ વાંચે અને હું સાંભળું.
બંને પ્રયોગ ખુબ સાર્થક નીવડ્યા. વાંચવાની અને લેખક જોડે ફરવાની ખુબ મજા પડી 🙂

વાર્તા કઈક આમ છે. ૧૯૬૫ ની ૨૦ જુને લેખક રસિક ઝવેરી એમની દીકરી ભાનુ અને જમાઈ આનંદ પાટીલને મળવા અને ફરવા માટે લંડન જાય છે. સ્ટીમરની સફરથી લઈને, લંડનના અનુભવો, પ્રસંગો,વાતચીતો બધું એકદમ સરળ ભાષામાં લેખકે લખ્યું છે. વર્ણન એટલું રસદાર છે કે લેખકની સાથે તમે લંડન ફરતા હોવ એમ જ લાગે અને પુસ્તક ફરી વાંચવાનું મન થાય  🙂

જયારે લેખક ૧૯૬૫ માં લંડન જવાનું નક્કી કરે છે ત્યારે એમની પાસે પૂરતા પૈસા પણ નહતા. તેથી તેમના મિત્રોએ ભેગા મળીને ગુજરાતી રંગભૂમિ કાર્યક્રમ કર્યો અને પૈસા ભેગા કર્યા. માર્કોની સ્ટીમરમાં પેસેજ બુક કરાવ્યાથી માંડીને મેડીકલ રીપોર્ટ કઢાવા સુધીનું કામ પતતા ૨ મહિના લાગ્યા.

લેખકે સફર દરમિયાન ભારત અને લંડન વિષે જે અનુભવ્યું છે એનું સંક્ષિપ્ત તેમણે પ્રસ્તાવનામાં લખેલું છે. જેના ફોટા મુકું છું.

IMG_20160518_134547

IMG_20160518_134554

IMG_20160518_134731IMG_20160518_134736

લેખકની દીકરી અને જમાઈ સવારે એમને oxford street પર ઉતારી દે અને લેખક રહ્યા ત્યાં સુધી પગપાળા ફરીને લંડન દર્શને રખડવા નીકળી પડે. ત્યાના લોકો સાથે વાતો કરે, અલગ દુકાનો/મોલ માં ફરવા જાય, લાયબ્રેરી ને પબમાં બેસે અને નવા અનુભવો મેળવતા રહે.

‘ફોઇલ્સ બુક શોપ’માં લેખક વાચવા જાય તે સમયનો એક અનુભવ લખું: “સૌથી વધુ મને ગમે ચરીંગ ક્રોસ પાસેની જગવિખ્યાત ‘ફોઇલ્સ બુક શોપ’.ત્યાં પાર વિનાનાં પુસ્તકો અને પર વિનાનાં વિભાગો. એની અભરાઈઓ હું કલાકો સુધી ફેન્ધા કરું. ત્યાં તમારે કોઈ પુસ્તક ખરીદતા પહેલા જોઈ જવું હોય તો ખુશીથી વાંચી શકો એવી સગવડ અને છૂટ.એક સજ્જન રોજ એક ચોક્કસ પુસ્તક વાંચવા આવે. સાંજે અધૂરું હોય ત્યાં નિશાની માટે બુકમાર્ક મૂકી રાખે.વિભાગના કર્મચારીના ધ્યાનમાં આ વાત હતી જ. કોઈ ગ્રાહકે એ પુસ્તક ખરીદવાની મરજી બતાવી. તપાસ કરતા ખબર પડી કે પેલા સજ્જન વાચતા હતા એ તો ચોપડીની આખરી પ્રત હતી. ગ્રાહકને ખુબ વિનયથી સમજાવવામાં આવ્યું કે,’કોઈ જિજ્ઞાસુ આ પુસ્તક વાંચે છે.તેઓ બુકમાર્ક મૂકી ગયા છે. હવે થોડા જ પાનાં વાંચવાના બાકી લાગે છે. આજકાલમાં તેઓ આવશે એટલે, તેમણે પૂછ્યા પછીજ આ પરત અમે આપણે વેચી શકીશું!’ “

તે ઉપરાંત પીટર રોબીન્સની દુકાનમાં થયેલ અનુભવ, પબ(દારૂના પીઠા) નું મુલાકાત વિષે, બીજી ગણી દુકાનો જેવી કે હેરોડ્ઝ, વુલ્વર્થ,સેલ્ફરીજીસ,ઓઉટ સાઈઝ, મધરકેર , થીએટરની મુલાકાત, અને ઘણું બધું બહુ સરસ રીતે આલેખ્યું છે.

IMG_20160518_141134
રંગભેદ વિષે 

લંડનના લોકોના નૈતિક ધોરણો, શિસ્ત , ફેશન અંગે..

IMG_20160518_141350IMG_20160518_141401IMG_20160518_141442

એકવાર આ પુસ્તકને વાંચવા જેવું ખરું! 🙂

પરમ વૈષ્ણવ નરસિંહ મહેતા – પન્નાલાલ પટેલ

param_vaishnav_narasinh_mehta_gujarati_book_by_pannalal_patel.jpg

સુનિતએ મને લગ્નમાં ભેટ આપેલ પન્નાલાલ પટેલનું પરમ વૈષ્ણવ નરસિંહ મહેતા પુસ્તક આજે વાંચી રહ્યી.. 🙂

એક અલગ જ વિષય હતો મારા માટે.. શું ભગવાન ખરેખર છે? ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ એમના ભક્ત તરીકે નરસિંહ મહેતાને પસંદ કરે છે… નરસિંહ મહેતાની એના ભગવાન પ્રત્યેની શ્રદ્ધા ગજબ હતી.. એનો પ્રભૂ પરનો વિશ્વાશ અને નિષ્ઠા એમના જીવનમાં સર્વસ્વ હતી.. 🙂

એક સામાન્ય ભગતના દીકરા શામળ અને દીકરી કુંવરના રાજાને શરમાવે એવા જાહોજલાલી વાળા લગ્ન, કુંવરના મામેરામાં પ્રભુ દ્વારા મોકલવામાં આવેલી ભેટો, ભક્ત નરસિંહ મહેતાના નાહવા માટે વર્ષેલો વરસાદ, ચમત્કારિક રીતે શામળશેઠ માટે લખાયેલી હૂંડીનો સ્વીકાર, હરિજનવાસ માં પ્રભુનું પાણી પીવડાવવા આવવું, અને રાજા માંડલીક અને સમગ્ર જૂનાગઢની હાજરીમાં પ્રભુનું નારસિંહને હાર પહેરાવવું… બધું સમજણની બહાર નું લાગે.. પણ ખરેખર આ સત્ય છે તો કોઈ શક નથી કે ભગવાન નથી..  🙂

મને તો નરસિંહ મહેતાનો એના પ્રભુ પરનો પ્રબળ વિશ્વાશ આકર્ષી ગયો.. 🙂
અદભુત ભક્ત.. !!!
ખરેખર ભક્ત હોવો તો નરસિંહ મહેતા જેવો.. 🙂

ટૂંકમાં વાર્તા: તળાજા ગામમાં મોટાભાઈ જિવણરામ અને ભાભી સાથે 18 વર્ષના નરસિંહ મહેતા અને પત્ની માણેક રહે. નરસિંહ મહેતાને ભજન કીર્તનમાં વધુ રસ.. એક દિવસ ભાભી મહેણૂ મારે અને નરસિંહ ઘર છોડી ચાલ્યો નીકળે, 7 દિવસ જંગલમાં રહી પાછો ફરે અને  વિગતે વાત કરે… જંગલમાં નરસિંહ ધ્યાનમાં બેસે અને ભગવાન શિવ એમનો હાથ ઝાલીને કૃષ્ણને સોંપે.. નરસિંહ દ્વારકા જુએ.. એમને જૂનાગઢના શેઠ પુરષોત્તમદાસ મળે અને જૂનાગઢ રહેવાનું નક્કી કરે..
પહેલુ ભજન દ્વારકામાં ‘વૈષ્ણવજન તો… ‘ ગાયું હતું..

જૂનાગઢ ગામમાં ભજન કીર્તન કરે.. આખું ગામ આકર્ષાય.. લોકો ના ટોળાં ભજન સાંભળવા ઉમટે.. ઘણા લોકો ઈર્ષા થાય..

12 વર્ષના દીકરા શામળનું લગ્ન વડનગરના મદન મહેતા ની દીકરી રતન સાથે જાહોજલાલીમાં થાય.. 4 દિવસ માં 4 માણસો આવીને લગનની તૈયારી કરે.. ગામ આખું જમેં..

દીકરી કુંવર(સુરસેના)નું લગ્ન ઉનાના શ્રીરંગ મહેતાના દીકરા સાથે થાય..

દીકરા શામળ અને પત્ની માણેકનું અવસાન..

કુંવરના સીમંતમાં સાસુ તરફથી આપેલા મામેરાની યાદી પ્રભુ શેઠ શેઠાણી અવતરે પુરી કરી જાય.. નરસિંહ ને હેરાન કરવા નાહવા માટે લોકોએ આપેલા ઉકળતા પાણી ને ઠંડુ કરવા પ્રભુ વરસાદ પાડે..

જૂનાગઢ ના અમુક લોકો નરસિંહની આબરૂ કાઢવા 4 યાત્રીઓને  હૂંડી લખાવવા નરસિંહ પાસે મોકલે… હૂંડી 700રૂપિયા માં લખી આપે પણ ભક્તોને હૂંડી સ્વીકારવા વાળું દ્વારકામાં કોઈ ના મળે. .. નિરાશ થયેલા ભક્તો ને છેલ્લે દિવસે શામળ્યા શેઠ ની હૂંડી સ્વીકારવા પ્રભુ મોકલે.. 🙂

હરિજનો નરસિંહને ડરતા ડરતા હરિજનવાસમાં ભજન ગાવા નોતરે.. નરસિંહ ખુબ ઉત્સાહથી ભજન રાસ ગવડાવે અને તરસ લગતા ભગવાન પાણી પીવડાવા આવે..

ગુસ્સે ભરાયેલા રાજા સમગ્ર જૂનાગઢ સામે નરસિંહને એના પ્રભુનો શાક્ષાત્કાર કરવા બોલાવે અને પ્રભુ છેલ્લા ભજનો પરોઢે આવીને નરસિંહના ગળામાં હાર પહેરાવી જાય 🙂

છેલ્લે નરસિંહ જૂનાગઢ છોડી માંગરોળ રેહવા જાય અને 1455 માં મૃત્યુ પામે.

— સમાપ્ત

ત્યારે કરીશું શું? – લિયો ટોલ્સટોય

download

ગુણવંત શાહ ની એકાંત ના આકાશમાં પુસ્તક વાંચતી હતી ત્યારે લેખકે લિયો તોલ્સતોય ની “ત્યારે કરીશું શું?” પુસ્તક વિષે વાત કરી હતી… ત્યારેની મે મારા બુક લીસ્ટમાં નામ લખી રાખેલું હતું… ક્રોસવર્ડ માં જવાનું બન્યું અને આ પુસ્તક લઇ આવી… કીમત માત્ર ૪૦ રૂપિયા… પાના ૭૨.
આ પુસ્તક મૂળે રશીયાનમાં લખાયેલી છે પછી તેનું અંગ્રેજી અનુવાદ થયું અને પછી નરહરિ પરીખે ગુજરાતી અનુવાદ કર્યું છે…
કાકા કાલેલકરએ આ પુસ્તક વિષે કહ્યું છે કે ચોપડી વાચ્યા પછી એશઆરામ અને મોજમજાના દુધમાં પશ્ચાતાપ નો ખરો કાંકરો પડે છે.
વાત છે, લિયો તોલ્સતોય ૧૮૮૧ માં મોસ્કો શહેરમાં રહેવા ગયા ત્યારની છે.તેમને ત્યાની શહેરી ગરીબી જોઇને તાજુબ થયેલો. લોકો પાસે ખાવાનાય પૈસા નહિ, દારૂની લતમાં જકડાયેલા,પૈસો નહિ, કામ નહિ… લિયો આ બધું જોઇને માનવા લાગ્યા કે જ્યાં સુધી મારી પાસે બે વસ્ત્ર છે અને ખાવાનું છે અને બીજા પાસે કઈ જ નથી ત્યાં સુધી એક નિરંતર ચાલી રહેલા પાપમાં હું ભાગીદાર બનું છું..
એટલે એમણે નક્કી કર્યું કે અભાગિયા લોકોની સ્થિતિ સુધારવા માટે યથાશક્તિ કઈક કરવું.. શરૂઆતમાં જ્યાં ગરીબ દેખાય ત્યાં એને પૈસા આપી દેતા. આગળ જતા એનાથી વધુ જરૂરિયાતવાળો ગરીબ દેખાય અને પૈસા આપીને પણ ગરીબોની હાલતમાં કોઈજ ફેર પડતો ના હતો તે નોંધ્યું.. એટલે એમણે મનોમન નક્કી કર્યું અને મોસ્કોના તમામ ધનિક વ્યક્તિઓ ને મળ્યા અને પૈસા એકઠા કરવા માંડ્યા.. અને બીજું કામ ગરીબોને શોધવામાં કે જેમને ખરેખર પૈસાની જરૂરિયાત છે અને જેનાથી કોઈનું જીવન સુધરી શકે.
મોસ્કોમાં એ સમયમાં ચાલી હતી જ્યાં શહેરની હલકી પ્રજાતિના લોકો રહે જેમ કે નાના કારીગર, મોચી,સુથાર,ચમાર.દરજી,મજુરો, માગણો,વૈશ્યાઓ વગેરે.
તેઓ લોકોની નજીક આવવા લાગ્યા, લોકો ને સમજવા લાગ્યા. ત્યારે સમજાયું કે લોકો પાસે કામ છે અને પૈસા મળે છે તો દારૂ જુગારમાં વાપરી નાખે છે.. લોકોનું પેટ એટલું ખરાબ થઇ ગયું છે કે હવે એમને કઈ સારું ખાવાનું જોઈતું જ નથી. લોકો એમના ગામ પાછા જવા માંગતા ન હતા.. લોકો શહેરના આ નર્ક જેવા જીવનથી ટેવાયી ગયા હતા. બહુ લાંબો સમય સુધી જજૂમ્યા પછી એમને જોયું કે પૈસા આપ્યે કોઈનું ભલું થાય એવા માણસો હતા જ નહિ. જેમ તેમ કરીને અમીરો પાસેથી ભેગા થયેલા પૈસા ગરીબોને આપી આખરે એમને બધું કાર્ય સંકેલી વિષાદભર્યા હૃદયે ગામ ચાલ્યા ગયા.
લિયોને શહેરી ગરીબાઈના કારણો, દુર કરવાના ઉપાયો વિષે લખવું હતું. તેમની નિષ્ફળતાનું કારણ તેઓ સમજી શક્ય ન હતા. છેવટે ૩ વર્ષ પછી તેઓ લેખ પૂર્ણ કરી શક્યા.
એમના લેખની અમુક વાતો શબ્દસહ લખી રહી છું:
-સઘળા દુખનું કારણ મારામાં નહિ પણ બહાર રહેલું છે એમ માનીને, દુખના નિવારણ અર્થે બધો વખત હું બાહ્ય સાધનોના વિચારમાં જ મશગુલ રહ્યો.
– મે મારું પોતાનું જીવન સુધારીને મારે વધારે સારું જીવન ગાળવું જોઈએ, ઉલ્ટામાં મે તો તેમાંથી એવો વિચિત્ર સિદ્ધાંત કાઢ્યો કે હું પોતે વધારે સારી રીતે જીવી શકું એટલા ખાતર મારે બીજાઓના જીવન સુધારવા જોઈએ,એટલે મે બીજાઓના જીવન સુધારવાનું કામ આરંભ્યું.
– સર્વ ધનનું મૂળ તો ગામડામાં છે, સાચું ધન તો ત્યાં જ મળી શકે – ખેતરો, જંગલો, વગેરે
– ગામડાના લોકો શહેરની પ્રમાણમાં ઓછી મહેનતની કામની અને મોજશોખથી તે શહેર ભણી આકર્ષાય છે. શહેરમાં ઓછી મહેનત કરવી પડશે, સારું ખાવાનું મળશે, દિવસમાં ૩ વાર ચા પીવા મળશે, દારૂનો પણ તેસ લગાવવા મળશે અને સ્વછંદી જિંદગી ગુજારવા મળશે, એટલા ખાતર લોકો શહેરમાં જાય છે.
– ગામડામાં શ્રીમંત પોતાનું ઘરે ગમે તેટલું શણગારે,પણ એ બધું જોઇને અદેખાઈથી બળે એવું ત્યાં કોઈ ના મળે,કારણ કે ગામવાસીઓ આ બાબતોમાં કશું સમજતા નથી જયારે શહેરમાં લોકો એકબીજાથી ચડિયાતા થવા સ્પર્ધામાં વ્યસ્ત હોય. અને મારા જેવા બધા અમીરો શ્રમજીવી લોકોની મજુરી પર તાગડધીન્ના કરી રહ્ય છે..
– હું જોઉં છું કે બીજાઓની મહેનત પર મોજમજા ભોગવાવની આ વ્યવસ્થા એવી સુંદર રીતે કરવામાં આવી છે કે માણસ જેમ વધુ કારસ્તાની બનતો જાય તેમ બીજાની મહેનતનો લાભ વધારે લઇ શકે ને તેટલા જ પ્રમાણમાં પોતાની જાતને મહેનત મજૂરીમાંથી બચાવી શકે.
હું (અમીર વર્ગ) તો અત્યારે એક માણસની ખાંધ પર ચડી બેઠો છું ,એને ગૂંગળાવી રહ્યો છું, તેને કહું છું મને ઉચકીને ચાલ; અને એના પરથી ઉતર્યા વગર મારી જાતને અને બીજાઓને ખાતરી આપું છું કે મને એ બિચારાને માટે અત્યંત લાગણી થાય છે, અને માત્રા એની ખાંધ ઉપરથી નીચે 
ઉતર્યા સિવાય બીજા કોઈ પણ ઉપાયે એનું દુખ ઓછુ કરવા હું તૈયાર છું.
મારે જો બીજાને મદદ કરવી હોય તો જે દુખો મટાડવાનો વિચાર હું રાખું છું, તે દુખો દેવાનું પ્રથમ તો મારે બંધ કરવું જોઈએ.
– ચાયનીસ સિદ્ધાંત: “દુનિયામાં એક પણ માણસ આળસુ રહીને ખાય તો બીજા એકને તેને બદલે ભૂખે મરવું પડે છે.”
– હું દરરોજ ખમીસ બદલવાને બદલે અઠવાડિયે બદલું અને મારી સિગારેટ જાતે બનવું તો કોઈક ધોબણ અને સિગારેટ વાળનાર ને એટલી મહેનત ઓછી કરવી પડે, અને જે ખર્ચ બચે તે હું એજ ધોબણ અને સિગારેટ વળનાર ને આપું તો એને ગજા ઉપરાંત કામ ના કરવું પડે અને એટલો સમય આરામ કરી કૈક ખાઈ શકે.
– “મારે શું કરવું?” એ સવાલ નો પહેલો નિઃશંક ઉત્તર મળ્યો કે “પહેલા મારા પોતાના બધા કામ – મારું રાંધવાનું,મારું પાણી ભરવાનું, મારા કપડા ધોવાનું , જે બની શકે તે જાતે કરવું”
– મે જોયું કે શરીરને હું જેમ જેમ વધારે શ્રમ આપતો ગયો તેમ તેમ મારી બધી આડપંપાળ છૂટી અને મારી શારીરિક અને માનસિક કામ કરવાની શક્તિ ઊલટાની વધી.
– ધીમે ધીમે શ્રમ કરતો થયો તેમ હવે મીઠાઈ અને ચરબીવાળા ખોરાક કરતા સાદા ખોરાક તરફ આકર્ષાયો. મારી જરૂરિયાતો ઓછી થઇ ગઈ.
— — સમાપ્ત